Ονομαστό θέατρο της Μόσχας για παραστάσεις όπερας και μπαλέτου. «Μπολσόι» (ορθότερη προφορά «Μπαλσόι») στα ρωσικά σημαίνει «μεγάλο» (Большо́й теа́тр = Μεγάλο Θέατρο). Αποτελεί ένα από τα αξιοθέατα της ρωσικής πρωτεύουσας και στη μακραίωνη ιστορία του, που ξεκινά το 1776, έχει χτιστεί και ανακαινιστεί πολλές φορές.

Στις αρχές του 1776 κι ενώ ο άνεμος του Διαφωτισμού έπνεε στην αχανή Ρωσική Αυτοκρατορία, η αυτοκράτειρα Αικατερίνη Β’ η Μεγάλη παραχώρησε στον εισαγγελέα της Μόσχας, πρίγκηπα Πιοτρ Ουρούσοφ την άδεια να ιδρύσει θέατρο, με σκοπό την προβολή δημοσίων παραστάσεων. Ο Ουρούσοφ συνεταιρίστηκε με τον άγγλο ιμπρεσάριο Μάικλ Μάντοξ και στις 28 Μαρτίου 1776 ίδρυσαν θίασο, που στεγάστηκε προσωρινά στο Μέγαρο του κόμη Βοροντσόφ. Παράλληλα, ξεκίνησαν με ταχείς ρυθμούς οι εργασίες για τη μόνιμη στέγαση του θιάσου κοντά στην όχθη του ποταμού Πέτροφκα, που ολοκληρώθηκαν στα τέλη του 1780.

Τα εγκαίνια του νέου θεάτρου, που ονομάστηκε αρχικά «Πέτροφσκι», έγιναν στις 30 Δεκεμβρίου 1780, οπότε δόθηκε και η πρώτη παράσταση. Το 1805 καταστράφηκε από πυρκαϊά. Τον επόμενο χρόνο το θέατρο έγινε κρατικό και στις 6 Ιανουαρίου 1825 εγκαινιάστηκε η νέα του στέγη σε σχέδια του γάλλου αρχιτέκτονα Ζοζέφ Μποβέ. Στο νέο κτίριο δέσποζε η εντυπωσιακή είσοδός του σε αρχαιελληνικό ύφος και με το γλυπτό του Απόλλωνα στην κορυφή του αετώματος που έστεφε το πρόστυλο. Το νέο θέατρο ονομάστηκε «Μπολσόι Πέτροφσκι».

Στις 11 Μαρτίου 1853 μία νέα πυρκαϊά που μαινόταν επί τρεις ημέρες κατέστρεψε τα πάντα στο εσωτερικό του θεάτρου, εκτός από τους τοίχους. Η αποκατάσταση του θεάτρου επιτεύχθηκε γρήγορα σε σχέδια του ιταλορώσου αρχιτέκτονα Αλμπέρτο Κάβος.

Μετά την επικράτηση της Οκτωβριανής Επανάστασης το 1917 μετονομάστηκε σε Ακαδημαϊκό Κρατικό Θέατρο Μπολσόι. Κάποια μέλη της επαναστατικής ηγεσίας εισηγήθηκαν το κλείσιμό του, επειδή το θεωρούσαν σύμβολο του παλαιού (τσαρικού) καθεστώτος. Επικράτησαν, όμως, ψυχραιμότερες σκέψεις και μεταπολεμικά με την καλλιτεχνική του δραστηριότητα το Μπολσόι αναδείχτηκε σε βασικό μέσο προβολής της Σοβιετικής Ένωσης.

Μετά την κατάρρευση του κομμουνιστικού καθεστώτος, το Μπολσόι συνέχισε την καλλιτεχνική του δραστηριότητα στο πλαίσιο της Ρωσικής Ομοσπονδίας. Από το 2005 έως το 2011 έγιναν εκτεταμένες εργασίες συντήρησης, που κόστισαν έξι φορές πάνω από το προϋπολογισθέν ποσό, γεγονός που χαρακτηρίστηκε σκάνδαλο και προκάλεσε την επέμβαση των εισαγγελικών αρχών της Μόσχας. Στις 28 Οκτωβρίου 2011 έγιναν τα επίσημα εγκαίνια του ανακαινισθέντος θεάτρου.

Στο θέατρο Μπολσόι εδρεύουν και τα περίφημα Μπαλέτα Μπολσόι, από τα κορυφαία χορευτικά συγκροτήματα του κόσμου.

Πρεμιέρες στο Μπολσόι

  • «Βοεβόδας», όπερα του Π.Ι Τσαϊκόφσκι (11 Φεβρουαρίου 1869).
  • «Η Λίμνη των Κύκνων» του Π.Ι. Τσαϊκόφσκι (4 Μαρτίου 1877).
  • «Μαζέπα», όπερα του Π.Ι Τσαϊκόφσκι (3 Φεβρουαρίου 1884).
  • «Μπόρις Γκοντούνοφ», όπερα του Μόντεστ Μουσόργκσκι (16 Δεκεμβρίου 1888).
  • «Αλέκο», όπερα του Σεργκέι Ραχμάνινοφ (9 Μαίου 1893).
  • «Φραντσέσκα ντα Ρίμινι», όπερα του Σεργκέι Ραχμάνινοφ (11 Ιανουαρίου 1906).
  • «Θωρηκτό Ποτέμκιν», κινηματογραφκή ταινία του Σεργκέι Αϊζενστάιν (28 Απριλίου 1925).
  • «Η Λαίδη Μάκβεθ του Μτσενσκ», όπερα του Ντμίτρι Σοστακόβιτς (24 Ιανουαρίου 1934).
  • «Σταχτοπούτα», μπαλέτο του Σεργκέι Προκόφιεφ (21 Νοεμβρίου 1945).
  • «Ωδή στη μνήμη του Βλαδίμηρου Λένιν», συμφωνικό ποίημα του Αράμ Χατσατουριάν (26 Δεκεμβρίου 1948).
  • «Οκτώβρης», συμφωνικό ποίημα του Ντμίτρι Σοστακόβιτς (16 Σεπτεμβρίου 1967).
  • «Κοντσέρτο για βιολί αρ. 2» του Ντμίτρι Σοστακόβιτς (26 Σεπτεμβρίου 1967).

(7)